Πώς φτάσαμε στην κατασκευή της περίφημης πλωτής πεζογέφυρας στη Μικρή Πρέσπα; Ποιοι παράγοντες επηρέασαν καταλυτικά την απόφαση, ώστε ένα τόσο σημαντικό έργο να παραδοθεί σε χρόνους ρεκόρ για τα δεδομένα του ελληνικού δημοσίου; Η απάντηση δεν κρύβεται σε γραφειοκρατικά γραφεία, αλλά στο πείσμα και την καθημερινότητα λιγοστών παιδιών.
Έως το τέλος της δεκαετίας του 1990, οι κάτοικοι του Αγίου Αχιλλείου έπρεπε να χρησιμοποιούν τις «πλάβες» τους (τις χαρακτηριστικές ξύλινες βάρκες, ειδικά φτιαγμένες για τα νερά των Πρεσπών) για την επικοινωνία τους με τον έξω κόσμο. Αντίστοιχα, οι λιγοστοί επισκέπτες έπρεπε, κατόπιν συνεννόησης, να νοικιάσουν τις βάρκες των ντόπιων για να επισκεφθούν το ιστορικό νησάκι.
Οι εκδηλώσεις των Πρεσπών στα μέσα της δεκαετίας του 1990 και η ανάγκη μεταφοράς χιλιάδων επισκεπτών έφεραν δυναμικά στο προσκήνιο το αίτημα κατασκευής μιας πεζογέφυρας. Παρόλα αυτά, αν και κορυφαίοι υπουργοί των κυβερνήσεων επισκέπτονταν τις εκδηλώσεις ως τιμώμενα πρόσωπα και βίωναν από κοντά το πρόβλημα της πρόσβασης, καμία ουσιαστική ενέργεια δεν γινόταν για τη λύση του.
Το γράμμα στον Πρόεδρο της Δημοκρατίας
Το 1997, η 8χρονη τότε Ντάνα Παρασκευοπούλου, ένα από τα έξι παιδιά του Αγίου Αχιλλείου που έπρεπε καθημερινά να διασχίζουν με βάρκα τη λίμνη Μικρή Πρέσπα για να πάνε στο σχολείο τους στον Άγιο Γερμανό, πήρε μια πρωτοβουλία. Στο πλαίσιο μιας εκπαιδευτικής δράσης του σχολείου με τίτλο «Γράμμα στον Πρόεδρο της Δημοκρατίας», ζήτησε από τον τότε Πρόεδρο, Κωστή Στεφανόπουλο, να κατασκευαστεί μια γέφυρα ώστε τον χειμώνα και το καλοκαίρι να μπορούν να πηγαίνουν με ασφάλεια στο σχολείο τους.
Τα χρόνια περνούσαν. Το αίτημα της Ντάνας, που ήταν και ο διακαής πόθος όλων των κατοίκων του νησιού, ακουγόταν όλο και πιο συχνά, αλλά την πολυπόθητη απόφαση κατασκευής δεν τη λάμβανε κανένας.
Ο βαρύς χειμώνας του 1999 και η παγωμένη λίμνη
Ο χειμώνας του 1999 αποδείχθηκε εξαιρετικά σκληρός για την Πρέσπα. Λίγο πριν τα Χριστούγεννα σημειώθηκαν σφοδρές χιονοπτώσεις, ενώ η θερμοκρασία έπεσε δραματικά κάτω από το μηδέν. Το φαινόμενο κράτησε για πολύ καιρό, με αποτέλεσμα η λίμνη να παγώσει ολοκληρωτικά.
Όπως εξηγεί ο Κώστας Παρασκευόπουλος, πατέρας της Ντάνας και δάσκαλος τότε σε σχολείο της περιοχής: «Το πάγωμα της λίμνης δεν είναι κάτι σπάνιο, αλλά χρειάζεται επί πολλές ημέρες και για πολλές ώρες η θερμοκρασία να βρίσκεται κάτω από το μηδέν, ώστε να μπορέσουν πρώτα τα αβαθή σημεία της λίμνης κι εν συνεχεία τα υπόλοιπα να παγώσουν».
Εκείνη τη χρονιά η λίμνη πάγωσε πολύ νωρίς, δυσκολεύοντας αφάνταστα την καθημερινότητα των κατοίκων, οι οποίοι έπρεπε μέσα στις γιορτές να μεταφέρουν τις προμήθειές τους με αυτοσχέδια έλκηθρα πάνω στον πάγο. Με το νέο έτος, όταν έφτασε η μέρα που τα παιδιά έπρεπε να επιστρέψουν στο σχολείο, οργανώθηκε μια δημοσιογραφική αποστολή προκειμένου να αναδειχθεί η ριψοκίνδυνη καθημερινότητα αυτών των μαθητών. Μετά από σύμφωνη γνώμη των γονέων, ο τηλεοπτικός φακός θα κατέγραφε για πρώτη φορά τη διάσχιση της παγωμένης Μικρής Πρέσπας.
Οδοιπορικό στον πάγο: Με οδηγό τον ήχο από ένα ξύλο
Τις πρώτες μέρες του Ιανουαρίου του 2000, νωρίς το πρωί, ο Κώστας Παρασκευόπουλος με τον πατέρα του, Γιώργο, πέρασαν την παγωμένη λίμνη για να παραλάβουν το δημοσιογραφικό συνεργείο και να επιστρέψουν μαζί στον Άγιο Αχίλλειο, όπου περίμεναν οι μαθητές.
Οι ντόπιοι συνοδοί έφεραν περασμένη διαγώνια στον ώμο τους από μια πλεξούδα με σκοινί. Ο παππούς Γιώργος Παρασκευόπουλος, που είχε αναλάβει τον ρόλο του οδηγού της ομάδας, κρατούσε ένα μεγάλο ξύλο. Με αυτό χτυπούσε συνεχώς τον πάγο και, αναλόγως του ήχου που άκουγε, κανόνιζε την πορεία και τα πατήματα που έπρεπε να ακολουθήσουν οι υπόλοιποι με απόλυτη ακρίβεια.
Οι οδηγίες προς τους ρεπόρτερ ήταν ρητές: «Η μεταξύ μας απόσταση σε όλη τη διαδρομή θα πρέπει να είναι τουλάχιστον 3 μέτρα. Εάν σπάσει ο πάγος, δεν υπάρχει άμεσος κίνδυνος πνιγμού, αφού στα σημεία της διαδρομής το βάθος δεν ξεπερνά το 1,7 μέτρα, και τα σκοινιά θα χρησιμεύσουν για τη διάσωση». Το συναίσθημα του φόβου ήταν κυρίαρχο, ειδικά όταν ένιωθες τον πάγο να ραγίζει σε κάθε πατημασιά. Όμως, μπροστά στη σκέψη ότι αυτή τη διαδρομή την έκαναν καθημερινά δεκάχρονα παιδιά, ο φόβος παραμέριζε μπροστά στον θαυμασμό.
Στο νησάκι περίμεναν οι 6 μαθητές: τα αδέλφια Γιώργος και Ντάνα (παιδιά του Κώστα Παρασκευόπουλου) και τα αδέλφια Αλίκη, Νίκος, Τάσος και Γιώργος. Όλοι μαζί πήραν τον δρόμο της επιστροφής για το σχολείο. Τα παιδιά, μοιρασμένα ανάμεσα στον παππού και τον πατέρα, περπατούσαν χαλαρά, πατώντας ακριβώς στα βήματα του έμπειρου οδηγού. «Είναι κάτι που το κάνουμε από μικρά παιδιά και το γνωρίζουμε», δήλωσαν με αφοπλιστική φυσικότητα. Το μεσημέρι, επιστρέφοντας, μίλησαν στην κάμερα για το πώς μια γέφυρα θα άλλαζε τη ζωή και το μέλλον τους.
Το ρεπορτάζ που συγκλόνισε την Ελλάδα
Η προβολή του ρεπορτάζ την επόμενη ημέρα, με τους μικρούς μαθητές να περπατούν πάνω στην παγωμένη λίμνη σε ένα τοπίο που θύμιζε Σιβηρία, προκάλεσε ένα πραγματικό τσουνάμι συμπαράστασης. Επί μέρες, τα παιδιά της Πρέσπας και η 11χρονη πλέον Ντάνα ήταν το πρώτο θέμα συζήτησης στα ΜΜΕ. Σημαντικοί άνθρωποι του πνεύματος, όπως ο συγγραφέας Αντώνης Σαμαράκης, έγιναν οι πιο θερμοί υποστηρικτές του αιτήματός τους.
Είκοσι δύο μέρες μετά την προβολή του θέματος, στις 2 Φεβρουαρίου 2000, ο τότε Πρωθυπουργός Κώστας Σημίτης φτάνει στον Άγιο Γερμανό για να υπογράψει την Κοινή Διακήρυξη για τη δημιουργία του Διασυνοριακού Πάρκου Πρεσπών, μαζί με τους ομολόγους του από την Αλβανία (Ιλίρ Μέτα) και τη Βόρεια Μακεδονία (Λιούμπτσο Γκεοργκιέφσκι).
«Θα την φτιάξουμε τη γέφυρα»
Εκείνη την ημέρα, η Ντάνα τον περίμενε κρατώντας μια ανθοδέσμη. «Του έδωσα τα λουλούδια και του είπα: “Κύριε Πρωθυπουργέ, σήμερα ήρθα στο σχολείο περπατώντας πάνω στην παγωμένη λίμνη. Θέλουμε να μας φτιάξετε μια γέφυρα”». Το στιγμιότυπο καταγράφηκε από δεκάδες τηλεοπτικές κάμερες και φωτορεπόρτερ από όλο τον κόσμο. «Προς στιγμήν ο Πρωθυπουργός έμοιαζε σαν να αιφνιδιάζεται», θυμάται η Ντάνα, αλλά αμέσως απάντησε σχεδόν μονολεκτικά: «Θα την φτιάξουμε τη γέφυρα».
Και έτσι έγινε. Οι εξελίξεις έτρεξαν με καταιγιστικούς ρυθμούς. Σε χρόνο ρεκόρ ολοκληρώθηκε η μελέτη, το έργο —προϋπολογισμού 700 εκατομμυρίων δραχμών— δόθηκε με απευθείας ανάθεση σε κατασκευαστική εταιρεία της Βόρειας Ελλάδας και ολοκληρώθηκε σε λιγότερο από τέσσερις μήνες. Τον Σεπτέμβριο του ίδιου έτους, η πεζογέφυρα του Αγίου Αχιλλείου δόθηκε σε χρήση, αλλάζοντας για πάντα τη γεωγραφία της απομόνωσης.
Η Ντάνα σήμερα: Η τέχνη ως απόσταγμα της μνήμης
Σήμερα, συναντήσαμε την Ντάνα Παρασκευοπούλου, μητέρα δύο αγοριών πλέον, στον αγροτουριστικό ξενώνα της οικογένειας στον Άγιο Αχίλλειο. Τριγύρω της βρίσκονται πίνακες ζωγραφικής και φωτογραφίες με λεπτομέρειες από την ερημιά και τη σιωπή της Πρέσπας: τα θαμπά τοπία με τις ομίχλες, το πρόσωπο της παγωνιάς και οι απέραντοι καλαμιώνες όπου φωλιάζουν οι σπάνιοι θησαυροί της λίμνης. Όλα φτιαγμένα από το δικό της πινέλο και αποτυπωμένα από τη δική της φωτογραφική ματιά.
Όταν τη ρωτήσαμε τι θυμάται πιο έντονα από εκείνη τη μαθητική περίοδο, η απάντησή της ήταν γεμάτη εικόνες: «Έχω κρατήσει ως πολύτιμη ανάμνηση την εικόνα του πατέρα μου, που πριν παγώσει καλά η λίμνη, έσπαγε με σίδερα τον πάγο ανοίγοντας δρόμο για τη βάρκα μας. Και φυσικά, τον παππού μου, που όταν δεν μπορούσαμε πια να πάρουμε τη βάρκα, έκανε μια τρύπα και μετρούσε το πάχος του πάγου πριν ξεκινήσουμε το περπάτημα. Τον θυμάμαι να πηγαίνει μπροστά με το μεγάλο ξύλο και να το χτυπά συνεχώς στον πάγο, ζητώντας μας να ακολουθούμε ακριβώς τα βήματά του».
— Υπήρξαν στιγμές που φοβήθηκες σε αυτή τη διαδρομή; «Αρκετές φορές. Ειδικά τα μεσημέρια που γυρίζαμε από το σχολείο τις ημέρες με ηλιοφάνεια. Λόγω της μικρής ανόδου της θερμοκρασίας, ο πάγος στην επιφάνεια έλιωνε ελαφρώς και πατούσαμε πάνω σε νερά και λάσπες. Παρότι είχαμε πάντα δίπλα μας τον παππού ή τον πατέρα μου, φοβόμουν πάρα πολύ. Νόμιζα ότι ο πάγος δεν θα με κρατούσε και θα βούλιαζα».
Ως επίλογο στην κουβέντα μας, η Ντάνα φρόντισε να αποτίσει φόρο τιμής σε δύο πρόσωπα εκείνης της εποχής που σήμερα δεν βρίσκονται πια στη ζωή: στον αγαπημένο της παππού, Γιώργο, και στον συμμαθητή και γείτονά της, Γιώργο, που έφυγε πολύ νέος.
Τα έξι θαρραλέα παιδιά της Πρέσπας, με τη στωικότητα που επέδειξαν απέναντι στην εξαιρετικά σκληρή καθημερινότητά τους, δεν άλλαξαν απλώς τις συνθήκες της δικής τους ζωής. Άλλαξαν το τοπίο για όλους εμάς, που σήμερα μπορούμε να διασχίσουμε την πεζογέφυρα του Αγίου Αχιλλείου με ασφάλεια και να απολαύσουμε τον ανεκτίμητο οικοτουριστικό θησαυρό των Πρεσπών.
